Regenboogstembusakkoord verankert LHBTIQA+-beleid in tientallen gemeentebegrotingen

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 hebben COC-afdelingen door het hele land lokale politieke partijen een "Regenboogstembusakkoord" voorgelegd. Van Leeuwarden tot Maastricht, van Opsterland tot Bronckhorst: tientallen gemeenten zagen raadsleden en kandidaten een document ondertekenen waarin zij zich vastleggen op concreet LHBTIQA+-beleid voor de komende collegeperiode. Wat oogt als een lokaal, feestelijk moment tijdens een verkiezingsdebat, is in de praktijk een terugkerend mechanisme waarmee beleidsvoornemens en bijbehorende budgetten jarenlang buiten de gewone politieke afweging om worden verankerd.

Eén akkoord, zes beleidsterreinen

Het stembusakkoord vraagt ondertekenaars om LHBTIQA+-emancipatie standaard mee te nemen — te "mainstreamen" — in het beleid rond jeugd, zorg, veiligheid, onderwijs en sport, aangevuld met extra aandacht voor kwetsbare groepen zoals oudere, biculturele of gehandicapte LHBTIQA+-inwoners. Concrete maatregelen worden vervolgens uitgewerkt in een beleidsnota of uitvoeringsprogramma, mét een bijbehorend budget. Daarmee verschuift het akkoord van een principe-uitspraak naar een verplichting die na de verkiezingen moet worden terugverdiend in de gemeentebegroting, ongeacht welke coalitie er precies aantreedt.

Arnhem: recordaantal handtekeningen

In Arnhem ondertekenden elf partijen — van Arnhem Centraal en BurgerBelang tot CDA, D66, GroenLinks-PvdA, de Partij voor de Dieren, Piratenpartij, SP, LEF, Volt en VVD — het lokale Regenboogstembusakkoord tijdens het Regenboogdebat in Musis en Stadstheater, georganiseerd door COC Midden-Gelderland. Nooit eerder schaarden zoveel Arnhemse partijen zich achter concrete afspraken over LHBTIQA+-beleid, zo meldt de Arnhemse Koerier. De avond zelf bestond uit een debat over vijf stellingen, over onder meer veiligheid in de openbare ruimte, acceptatie op scholen en inclusieve zorg — onderwerpen die na de verkiezingen als beleidsopdracht terugkeren bij de partijen die tekenden.

Budget blijft overeind, ook zonder het Rijk

Opvallend is de financiële achterdeur die in de akkoorden is ingebouwd: mocht de rijksfinanciering voor Regenboogsteden onverhoopt wegvallen, dan zet de gemeente het beleid zelf voort en compenseert zij de rijksbijdrage uit eigen middelen. Daarmee is het akkoord niet afhankelijk van voortzetting van een landelijk subsidieprogramma — de lokale begroting springt bij zodra Den Haag afhaakt. Voor een onderwerp dat via een ondertekenmoment tijdens een verkiezingsdebat tot stand komt, is dat een stevige, structurele verplichting: geen tijdelijk speerpunt, maar een terugkerende post die los van de landelijke politieke conjunctuur overeind blijft.

Weinig weerwoord, brede navolging

Wat opvalt aan de berichtgeving over de stembusakkoorden — vrijwel steeds afkomstig van het organiserende COC zelf of van lokale nieuwssites die het persbericht overnemen — is het ontbreken van een kritisch tegengeluid over de reikwijdte of de kosten van de toezeggingen. Partijen die niet tekenen, riskeren het imago tegen LHBTIQA+-acceptatie te zijn, terwijl partijen die wel tekenen zich voor vier jaar vastleggen op beleid en budget waarover na de verkiezingen nauwelijks nog een aparte afweging plaatsvindt: de handtekening is al gezet vóórdat de gemeenteraad ook maar geïnstalleerd is.