Weg met Moederdag en Vaderdag: de gelekte taalgids van het ministerie van OCW

Op 8 april 2026 lekte via GeenStijl een intern document van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: een 43 pagina's tellende taalgids getiteld "Woorden, toon en boodschap tegen discriminatie en racisme". Het document, dat in 2025 werd ontwikkeld binnen het Programma tegen Discriminatie en Racisme en zo'n 40.000 euro heeft gekost, geeft ambtenaren concrete instructies over welke woorden ze wel en niet mogen gebruiken — en een deel daarvan raakt rechtstreeks aan hoe er over gender wordt gesproken.

Van "dames en heren" tot "jij-dag"

De gids raadt ambtenaren af om nog "dames en heren" te zeggen. Moederdag en Vaderdag zouden idealiter plaatsmaken voor neutrale alternatieven zoals "jij-dag", zodat gezinnen die niet in het klassieke moeder-vader-plaatje passen zich niet buitengesloten voelen. Ook buiten het genderdomein bevat de gids opvallende adviezen: "Gouden Eeuw" zou te veel glans geven aan een periode van kolonialisme en slavernij en kan beter "zeventiende eeuw" heten, en het woord "blank" wordt als problematisch bestempeld terwijl "Zwart" met hoofdletter wordt geschreven.

Zelfs de eigen bewindspersoon neemt afstand

Wat deze zaak onderscheidt van veel andere taaldiscussies, is dat de kritiek niet van buitenaf kwam maar van binnenuit het kabinet zelf. Staatssecretaris Judith Tielen (VVD) distantieerde zich op 7 april 2026 in het vragenuur uitdrukkelijk van het document. Ze noemde de gids "betuttelend" en "overbodig" en zei dat hij van haar wat betreft "in de kast" mag blijven. Een groot deel van de Tweede Kamer, ook binnen de coalitie, sloot zich bij die kwalificatie aan.

Wat dit zegt over overheidstaalbeleid

De taalgids is op zichzelf nooit officieel beleid geworden, maar de reikwijdte ervan is illustratief: een ministerie besteedt tienduizenden euro's belastinggeld aan een handleiding die ambtenaren voorschrijft hoe zij over ouderschap, feestdagen en aanspreekvormen moeten spreken, tot op het niveau van individuele woorden. Critici wijzen erop dat dit precies het risico is dat ontstaat wanneer taalbeleid wordt losgekoppeld van draagvlak: de discussie verschuift van gedrag en intentie naar woordkeuze, en raakt daarmee verder van de mensen voor wie het beleid ooit bedoeld was. Dat zelfs de verantwoordelijke bewindspersoon dat resultaat liever "in de kast" ziet verdwijnen, zegt genoeg over hoe die verschuiving in de praktijk wordt ontvangen.